Wprowadzone z dniem 01.09.2026 nowe Rozporządzenie w sprawie grup środków spożywczych (…) wzbudziło wiele pytań i kontrowersji nie tylko w placówkach odpowiedzialnych za przygotowywanie posiłków dla najmłodszych, ale także wśród rodziców i opiekunów.
Podsumujmy raz jeszcze najważniejsze kierunki zmian i zastanówmy się nad tym, co w praktyce oznaczają dla placówek przedszkolnych.
Nowe przepisy nie oznaczają rewolucji w żywieniu przedszkolnym. Wprowadzają jednak szereg zmian dotyczących jakości posiłków, ograniczenia cukru, sposobu komponowania jadłospisów oraz udziału poszczególnych grup produktów.
Mniej cukru w produktach i napojach
Jednym z kierunków zmian jest zmniejszenie dopuszczalnej zawartości cukru w potrawach i produktach wykorzystywanych do ich przygotowania.
Dla przypomnienia dopuszczalne wartości to:
- 13,5 g/100 g produktu gotowego do spożycia dla pieczywa cukierniczego i półcukierniczego,
- 10 g/100 g lub ml dla produktów zbożowych (w tym zbożowych produktów śniadaniowych),
- 10 g/100 g lub ml dla produktów mlecznych i napojów roślinnych,
- 5 g/250 ml napojów przygotowywanych na miejscu.
Co to oznacza w praktyce? Powinniśmy zwracać uwagę na etykiety gotowych produktów pod kątem spełnienia powyższych parametrów oraz ograniczyć ilość cukru dodawanego do podawanych w placówkach napojów, takich jak kompoty czy herbaty.
Woda dostępna przez cały pobyt dziecka w przedszkolu
Placówka powinna zapewnić dzieciom dostęp do wody w ciągu całego pobytu. Woda powinna być podstawowym napojem.
Preferowana jest naturalna woda mineralna nisko- lub średniozmineralizowana, woda źródlana oraz woda stołowa.
Rośliny strączkowe minimum raz w tygodniu
Nowe zasady zakładają, że raz w tygodniu obiad powinien zawierać potrawę przygotowaną na bazie roślin strączkowych.
Nie oznacza to „całego dnia strączkowego” ani wyłącznie roślinnego jadłospisu. Chodzi o jedną potrawę w ramach obiadu opartą na roślinach strączkowych minimum raz w tygodniu.
Mniej potraw smażonych
Ograniczeniu podlega również smażenie jako technika kulinarna. Potrawy smażone mogą być podawane maksymalnie dwa razy w tygodniu.
W praktyce oznacza to konieczność modyfikacji jadłospisów i zastępowania, tam gdzie jest to możliwe, smażenia duszeniem, pieczeniem czy gotowaniem. W wielu placówkach pomocne w tej zmianie jest wykorzystanie pieców konwekcyjnych.
Dania mięsne przygotowywane ze świeżego mięsa
W ramach obiadowych dań mięsnych powinny być podawane potrawy przygotowane wyłącznie z mięsa świeżego.
Zapis ten wzbudził wiele pytań dotyczących m.in. stosowania mięsnych przetworów podczas śniadań czy podwieczorków oraz jako dodatków do potraw obiadowych.
Za mięso świeże uznaje się mięso mielone oraz surowe wyroby mięsne – w tym pakowane próżniowo lub w atmosferze modyfikowanej albo kontrolowanej – które nie zostały poddane żadnemu procesowi utrwalania innemu niż schłodzenie lub zamrożenie.
Tylko takie mięso może stanowić podstawę przygotowywanych w placówce potraw mięsnych.
Nie oznacza to jednak, że jako element pozostałych posiłków nie mogą pojawić się np. wędliny – wysokiej jakości, z niską zawartością soli i bez konserwantów.
Dozwolone jest również użycie niewielkiej ilości wędlin np. do zup typu żurek czy kapuśniak, o ile stanowią jedynie dodatek smakowy. Tak przygotowanej potrawy nie możemy jednak uznać za danie mięsne w rozumieniu przepisów.
Ryba przynajmniej raz w tygodniu
Przynajmniej raz w tygodniu w ramach obiadu powinna pojawić się porcja ryby. Jest to zapis niezmieniony w stosunku do poprzedniej wersji przepisów.
Warzywa lub owoce do każdego posiłku
Warzywa i owoce powinny pojawiać się codziennie, w ramach każdego posiłku. Jednocześnie należy pamiętać o zachowaniu przewagi warzyw.
Ustawodawca nie określił, w jaki dokładnie sposób należy tę przewagę realizować. Warto więc przyjąć w placówce zasadę pozwalającą ją udokumentować.
Możemy na przykład:
- dokumentować wagę podawanych warzyw i owoców, wykazując w ramach tygodniowego jadłospisu większą gramaturę warzyw niż owoców,
- dokumentować liczbę wystąpień obu grup produktów w tygodniu, np. 12 porcji warzyw i 8 porcji owoców.
Więcej produktów pełnoziarnistych
Kolejny kierunek zmian to zwiększenie udziału pełnoziarnistego pieczywa, kasz oraz makaronów w diecie dzieci.
Nie oznacza to, że produkty pełnoziarniste mają całkowicie zastąpić tradycyjne pszenne bułeczki, makaron z pszenicy durum czy biały ryż.
W rozmowach z rodzicami często pojawiają się obawy, że dziecko nie będzie chciało jeść np. chleba razowego. Dlatego zmiany warto wprowadzać stopniowo.
- pieczywo razowe, pszenne i żytnie oraz pieczywo z dodatkiem ziaren możemy podawać jako uzupełnienie i stopniowo zwiększać jego udział,
- drobne, oczyszczone kasze możemy zastępować m.in. kaszą gryczaną, pęczakiem czy kaszą jaglaną,
- biały ryż możemy zastępować ryżem brązowym,
- można częściej proponować potrawy z makaronem pełnoziarnistym.
Roślinne zamienniki posiłków
Ważną zmianą jest zapewnienie zbilansowanych roślinnych zamienników posiłków dla dzieci niespożywających produktów odzwierzęcych, w szczególności opartych na nasionach roślin strączkowych.
Oznacza to konieczność pozyskania od rodziców informacji dotyczących preferowanych posiłków oraz przygotowywania alternatywy w dniach, w których pozostałe dzieci spożywają posiłki mięsne, w tym ryby.
Zapis ten budzi kontrowersje, przede wszystkim ze względów organizacyjnych oraz kosztowych, ale jest jednocześnie wyraźnym ukłonem w stronę realizacji diet wegańskich i wegetariańskich.
Alternatywny posiłek musi być odpowiednio zbilansowany. Nie może to być prosta zamiana obiadu „kotlet + ziemniaki + surówka” na „ziemniaki z surówką”.
Powinien być to posiłek oparty na produktach strączkowych o wysokiej zawartości białka, produktach zbożowych – w tym pełnoziarnistych – oraz warzywach.
Dwa razy w tygodniu zupa na bazie produktów roślinnych
Przy planowaniu jadłospisu należy także pamiętać, aby dwa razy w tygodniu zupy były przygotowywane na bazie produktów roślinnych – na bezmięsnych wywarach opartych na świeżych lub pieczonych warzywach, bez dodatku mięsa, a idealnie również bez produktów takich jak masło czy śmietana.
Ile energii powinny zapewniać posiłki w przedszkolu?
Druga część Rozporządzenia określa dokładniej poziom realizacji dziennego zapotrzebowania na energię, który powinien zostać zapewniony w placówkach przedszkolnych. Jest to nowość w porównaniu z Rozporządzeniem z 2016 roku.
W jednostce systemu oświaty, w której podawane są trzy posiłki: śniadanie, obiad i podwieczorek, żywienie powinno dostarczać co najmniej 70%, ale nie więcej niż 75% całodziennego zapotrzebowania energetycznego w ujęciu dekadowym.
Wyliczenia powinny być dokonywane zgodnie z aktualnymi normami żywienia dla populacji polskiej, opracowywanymi przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, z wykorzystaniem średnioważonej normy dla danej grupy wiekowej.
Jak obliczyć zapotrzebowanie energetyczne?
Podstawą wyliczenia zapotrzebowania na energię są Normy żywienia dla populacji Polski opracowane w 2024 roku.
Na bazie tych norm oraz liczebności grup przedszkolnych określamy tzw. normę średnioważoną. Pozwala ona dopasować poziom energii posiłków do struktury wiekowej konkretnego przedszkola.
Jest to istotne, ponieważ zapotrzebowanie energetyczne trzylatka i sześciolatka nie jest takie samo.
Następnie wyliczoną całodzienną normę mnożymy przez 0,7–0,75, ponieważ dzieci nie spędzają w przedszkolu całego dnia.
Uzyskaną wartość dzielimy pomiędzy przygotowywane posiłki, przykładowo:
| Posiłek | Orientacyjny udział w dziennym zapotrzebowaniu |
|---|---|
| Śniadanie | około 25–30% |
| Obiad | około 35–45% |
| Podwieczorek | około 10–15% |
Nie oznacza to konieczności codziennego wykonywania obliczeń. W większości placówek wartości wyliczane są przy użyciu kalkulatorów lub programów komputerowych.
Wartość można wyliczyć jednorazowo na początku roku szkolnego, a następnie planować posiłki w oparciu o ustalone parametry.
Jak powinny rozkładać się białka, tłuszcze i węglowodany?
Kolejnym krokiem jest takie zaplanowanie posiłków, aby dostarczały około:
- 15–20% energii z białek,
- 25–35% energii z tłuszczów,
- 45–60% energii z węglowodanów.
Co oznacza rozliczenie w ujęciu dekadowym?
Rozliczenie wartości energetycznej odbywa się w tzw. ujęciu dekadowym. Oznacza to, że nie wymaga się zachowania idealnego bilansu 70–75% każdego dnia.
Weryfikacja obejmuje okres 10 dni roboczych stołówki. Suma kalorii ze śniadań, obiadów i podwieczorków z 10 dni, podzielona przez 10, musi mieścić się w przedziale 70–75% średniej normy kalorycznej dla danej grupy wiekowej.
Produkty sezonowe, lokalne i ekologiczne
Dla przedszkoli istotne jest także uwzględnianie – tam, gdzie jest to możliwe – produktów sezonowych, lokalnych i ekologicznych.
Nie oznacza to, że należy korzystać wyłącznie z tego rodzaju produktów. Mogą temu przecież przeszkadzać względy ekonomiczne lub logistyczne.
Warto jednak rozważyć współpracę z lokalnymi dostawcami oraz wybierać w wybranych przypadkach produkty w wersji ekologicznej.
Informacje o takich, nawet niewielkich, zmianach warto uwzględnić w opisie potraw lub jadłospisie udostępnianym rodzicom.
Nowe zasady bez żywieniowej rewolucji
Opisane powyżej wytyczne pokazują główne kierunki wprowadzonych zmian. Warto pamiętać, że nie stanowią one rewolucji żywieniowej w placówkach.
Celem zmian jest przede wszystkim poprawa jakości posiłków najmłodszych, a w konsekwencji pozytywny wpływ na ich zdrowie, kondycję fizyczną i zdolność koncentracji.
Kolejne artykuły z serii
Zachęcamy Państwa do lektury kolejnych artykułów z serii „Praktycznie o żywieniu najmłodszych”. Kolejny poświęcimy faktom i mitom na temat diety planetarnej.