Od dnia 01.09.2026 obowiązuje nowe Rozporządzenie w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach.
Rozporządzenie dotyczy zasad żywienia najmłodszych w placówkach oświatowych, w szczególności w:
- przedszkolach,
- szkołach podstawowych,
- szkołach ponadpodstawowych,
- innych placówkach objętych systemem oświaty, w których prowadzona jest sprzedaż żywności lub żywienie dzieci i młodzieży.
Rozporządzenie nie ma zastosowania w żłobkach (pewne jego elementy można wdrażać w zespołach szkolno-przedszkolnych) oraz bufetach czy punktach żywienia na terenie uczelni wyższych.
Rozporządzenie z dn. 16 lutego koncentruje się na dwóch głównych aspektach: określeniu, jakie produkty możemy proponować do sprzedaży w sklepikach szkolnych, oraz jakie wytyczne powinny spełniać modelowe jadłospisy w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży.
W poniższym artykule omówimy pierwszy z tych elementów – a zatem kluczowe zmiany w ramach oferty „sklepikowej”.
Jakie produkty mogą być sprzedawane w sklepikach szkolnych?
Zgodnie z rozporządzeniem w sklepikach dopuszcza się do sprzedaży takie produkty jak:
- pieczywo oraz pieczywo półcukiernicze i cukiernicze (w tym bezglutenowe),
- kanapki, w tym bezglutenowe oraz produkty zbożowe, w tym zbożowe produkty śniadaniowe oraz zbożowe produkty bezglutenowe,
- sałatki i surówki oraz warzywa i owoce,
- mleko, w tym bezlaktozowe oraz produkty mleczne, w szczególności: jogurt, napój jogurtowy, kefir, maślanka, mleko, mleko zsiadłe, mleko acidofilne, mleko smakowe, serwatka, ser twarogowy, serek homogenizowany, w tym bezlaktozowe,
- napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, w tym na bazie zbóż, soi, ryżu, orzechów, migdałów lub nasion roślin strączkowych,
- suszone warzywa i owoce, orzechy, nasiona, środki spożywcze z nich wytworzone, bez dodatku cukrów, substancji słodzących oraz bez dodatku soli,
- soki owocowe, warzywne, owocowo-warzywne oraz przeciery, musy owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne bez dodatku cukrów, substancji słodzących oraz bez dodatku soli,
- koktajle owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne na bazie mleka, napojów roślinnych i roślinnych alternatyw produktów mlecznych, bez dodatku cukrów i substancji słodzących,
- naturalna woda mineralna nisko- lub średniozmineralizowana, woda źródlana i woda stołowa,
- napoje przygotowywane na miejscu, które zawierają nie więcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml produktu gotowego do spożycia oraz inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących,
- bezcukrowe gumy do żucia,
- czekolada gorzka o zawartości minimum 70% suchej masy kakaowej.
Substancje słodzące – na co zwracać uwagę?
Wszędzie tam, gdzie w rozporządzeniu pojawia się zapis dotyczący niedozwolonych substancji słodzących, dotyczy on substancji wymienionych w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności.
Wykaz wszystkich dodatków, które powinny wzbudzić naszą czujność, zawarty jest w Części B, pkt 2 wspomnianego rozporządzenia – w Wykazie wszystkich dodatków.
Warto przeanalizować etykiety oferowanych produktów pod kątem wskazanych w Wykazie substancji, zarówno ich nazwy chemiczne, jak i oznaczenia symboli Exxx.
Zapis ten oznacza, że w produkcie nie ma sztucznych ani niskokalorycznych słodzików. Oznacza to jednak również, że producent mógł dodać tradycyjny cukier lub miód, chyba że na etykiecie widnieje dodatkowo informacja „bez dodatku cukrów”.
Najważniejsze zmiany w asortymencie sklepików szkolnych
Jeśli mówimy o najważniejszych zmianach w zakresie asortymentu sklepików, w porównaniu z uchylonym Rozporządzeniem z 16 lipca 2016 roku, to warto zauważyć, że wiążą się one głównie z takimi elementami jak:
- uzupełnienie oferty o produkty bezlaktozowe i bezglutenowe – jako odpowiedź na oczekiwania grup rodziców czy środowisk reprezentujących dzieci i młodzież, u których występują nietolerancje pokarmowe i alergie,
- dopuszczenie do sprzedaży pieczywa (w tym cukierniczego i półcukierniczego) produkowanego z ciasta głęboko mrożonego,
- konieczność wyboru produktów wzbogaconych co najmniej w wapń i witaminę B12, gdy mowa o napojach roślinnych, będących alternatywą dla napojów mlecznych.
Zlikwidowano również punkt 20) w ramach dozwolonych grup produktów. Do tej kategorii zaliczane były produkty, spełniające odpowiednie kryteria co do zawartości cukru, tłuszczu i soli, których nie można było przyporządkować do pozostałych pozycji.
W praktyce oznaczało to możliwość sprzedaży np. słodyczy o obniżonej zawartości cukru lub bez dodatku cukru, ale zawierających substancje słodzące.
Nowe rozporządzenie „uszczelnia” tę lukę.
Nowe limity cukru w produktach
W świetle powyższych zapisów widzimy, że w ramach samego dozwolonego asortymentu sklepików zmiany nie są bardzo znaczące.
Ważnym elementem jest natomiast zmiana dotycząca dozwolonej zawartości cukrów w sprzedawanych produktach.
Dla produktów z grup:
- produkty mleczne, takie jak jogurt, napój jogurtowy, kefir, maślanka, mleko, mleko zsiadłe, mleko acidofilne, mleko smakowe, serwatka, ser twarogowy, serek homogenizowany oraz napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych,
- produkty zbożowe, w tym zbożowe produkty śniadaniowe oraz zbożowe produkty bezglutenowe
Zawartość cukrów w 100 g/ml produktu gotowego do spożycia nie może przekroczyć 10 g.
Dla produktów takich jak pieczywo półcukiernicze i cukiernicze maksymalna zawartość cukrów to 13,5 g na 100 g produktu gotowego do spożycia.
Jednocześnie w produktach tych nie mogą być stosowane substancje słodzące, o których wspomniano wcześniej.
Limity cukru – porównanie przepisów z 2016 i 2026 roku
Warto zaznaczyć, że zmiany dotyczące zawartości cukru w produktach budzą sporo pytań i kontrowersji. Dla ułatwienia różnice zebrano w poniższej tabeli:
| Grupa produktów | Zapisy Rozporządzenia 2016 | Zapisy Rozporządzenia 2026 |
|---|---|---|
| Pieczywo cukiernicze i półcukiernicze | 15 g/100 g | 13,5 g/100 g |
| Produkty zbożowe, w tym zbożowe produkty śniadaniowe | 15 g/100 g lub ml | 10 g/100 g lub ml |
| Produkty mleczne | 13,5 g/100 g lub ml | 10 g/100 g lub ml |
| Napoje roślinne oraz roślinne alternatywy produktów mlecznych | 15 g/100 g lub ml | 10 g/100 g lub ml |
| Napoje przygotowywane na miejscu | 10 g/250 ml | 5 g/250 ml |
Normy dotyczące tłuszczu i soli
W stosunku do poprzednich wersji rozporządzenia nie zmieniły się normy dotyczące tłuszczu i soli.
Gdy mowa o dopuszczalnej zawartości tłuszczu w produktach wymienionych jako dopuszczone do obrotu – jest to 10 g tłuszczu w 100 g/ml produktu gotowego do spożycia.
W przypadku soli normy także pozostały niezmienne:
- nie więcej niż 1,2 g soli w 100 g produktu gotowego do spożycia w przypadku pieczywa półcukierniczego i cukierniczego,
- 1 g soli w 100 g/ml produktu gotowego do spożycia w przypadku pozostałych produktów.
Co w praktyce zmienia się w sklepikach szkolnych?
Patrząc na pierwszą część rozporządzenia łatwo zauważyć, że w ramach oferty sklepików szkolnych zmiany przewidziane przez Ministerstwo Zdrowia nie są radykalne.
W głównej mierze koncentrują się na ograniczeniu spożycia cukru przez najmłodszych oraz korektach w zakresie produktów mlecznych i ich alternatyw oraz produktów zbożowych.
Kierunek zmian koresponduje z pozostałymi zapisami dotyczącymi komponowania jadłospisów w jednostkach systemu oświaty, o których przeczytają Państwo w kolejnych artykułach z serii „Praktycznie o żywieniu najmłodszych”.
Kolejne artykuły z serii
Wkrótce:
- Nowe zasady żywienia w przedszkolach - główne kierunki zmian.
- Obiady w szkołach - co musimy wiedzieć w świetle nowego rozporządzenia.
- Dieta planetarna - czy musimy się bać?
- Wnioski po pierwszych dwóch miesiącach obowiązywania nowych zasad związanych z żywieniem w placówkach oświatowych.